कुल्लु दशहरामा नेपाली कला संस्कृतिको झल्को
कुल्लु हिमाचल। भारतको हिमाचल प्रदेशस्थित कुल्लुको ऐतिहासिक ढालपुर मैदानमा अन्तर्राष्ट्रिय कुल्लु दशहरा महोत्सव २०२६ सुरु भएको छ। अक्टोबर २१ देखि २७ तारिखसम्म सञ्चालन हुने यस महोत्सवमा धार्मिक आस्था हिमाचली लोकपरम्परा तथा विभिन्न राष्ट्रका मौलिक कला र संस्कृतिको संगम देख्न पाइनेछ। यस वर्ष १७ राष्ट्रका सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू समेटिने महोत्सवमा नेपाली कला र संस्कृतिले समेत अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पाएको छ।
प्रवासी साझा मञ्च हिमाचल प्रदेश राज्य समिति र सिन्धुली कलाघरले नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै महोत्सवमा सहभागिता जनाउने भएका छन्। यस सहभागितालाई प्रवासमा नेपाली कला संस्कृति र मौलिक पहिचानको संरक्षण तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रवर्द्धन गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ।
प्रवासी साझा मञ्चका केन्द्रीय अध्यक्ष सीपी शर्माका अनुसार विभिन्न राष्ट्रका सांस्कृतिक पहिचानलाई एउटै मञ्चमा प्रस्तुत गरिने यस महोत्सवले नेपाली कला र संस्कृतिलाई विश्व समुदायसमक्ष चिनाउने अवसर प्रदान गर्नेछ। प्रवासमा रहेर पनि आफ्नो भाषा संस्कृति परम्परा र मौलिक पहिचान जोगाउँदै नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्नु यस्ता सांस्कृतिक सहभागिताको महत्त्वपूर्ण पक्ष रहेको उनको भनाइ छ।
सातदिने उत्सवमा जीवित हुँदै कुल्लुको शताब्दीयौँ पुरानो परम्परा
कुल्लु दशहरा भारतको हिमाचल प्रदेशमा मनाइने विशिष्ट धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वमध्ये एक हो। भारतका अधिकांश स्थानमा विजयादशमीका दिन दशहरा समापन हुने भए पनि कुल्लुमा भने विजयादशमीकै दिनदेखि सातदिने दशहरा महोत्सव सुरु हुने विशिष्ट परम्परा छ। यही मौलिकताले कुल्लु दशहरालाई अन्य दशहरा उत्सवभन्दा फरक पहिचान दिएको छ।
यस पर्वको इतिहास सत्रौँ शताब्दीसँग जोडिएको छ। राजा जगतसिंहको शासनकालमा भगवान् रघुनाथलाई कुल्लु उपत्यकाको प्रमुख आराध्य देवताका रूपमा स्थापित गरिएपछि यस पर्वले विशेष धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व प्राप्त गरेको मानिन्छ। समयक्रमसँगै कुल्लु दशहरा धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित नरही हिमाचली लोकजीवन सामाजिक एकता र सांस्कृतिक विरासतको प्रतीकका रूपमा विकसित भएको छ।
महोत्सवको प्रमुख आकर्षण भगवान् रघुनाथको भव्य रथयात्रा र कुल्लु उपत्यकाका विभिन्न स्थानीय देवीदेवताको ऐतिहासिक जमघट हो। परम्परागत रथ तथा पाल्कीमा सजाइएका देवीदेवताहरूलाई ढालपुर मैदानमा ल्याइन्छ। ढोल नगारा शहनाईलगायत परम्परागत बाजागाजाको गुञ्जनसँगै अघि बढ्ने शोभायात्राले यहाँको प्राचीन देवपरम्परा र लोकसंस्कृतिलाई जीवन्त बनाउँछ।
धार्मिक आस्थाको केन्द्रका रूपमा परिचित कुल्लु दशहरा पर्यटन स्थानीय व्यापार हस्तकला र सांस्कृतिक पहिचानको प्रवर्द्धनका दृष्टिले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। महोत्सवमा सहभागी हुने श्रद्धालु पर्यटक कलाकार र संस्कृतिप्रेमीहरूको उपस्थितिले कुल्लु क्षेत्रको सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय महत्त्वलाई थप उचाइ प्रदान गर्छ।
एउटै मञ्चमा १७ राष्ट्रका संस्कृति नेपालको पनि उपस्थिति
विभिन्न देशका कला संस्कृति र परम्परालाई एउटै मञ्चमा जोड्ने अन्तर्राष्ट्रिय कुल्लु दशहरा महोत्सवले सांस्कृतिक विविधताभित्रको एकता र आपसी सद्भावलाई उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसै सन्दर्भमा प्रवासी साझा मञ्च हिमाचल प्रदेश राज्य समिति र सिन्धुली कलाघरको सहभागिताले नेपाली मौलिकता सांस्कृतिक सम्पदा र राष्ट्रिय पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसर सिर्जना गरेको छ।
प्रवासी साझा मञ्चका केन्द्रीय अध्यक्ष सीपी शर्माका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक समारोहमा सहभागिता जनाउनु भनेको आफ्नो देशको पहिचानलाई विश्वमाझ चिनाउनुका साथै विभिन्न समुदायसँग सांस्कृतिक सम्बन्ध विस्तार गर्नु पनि हो। प्रवासमा बसोबास गर्ने नेपालीका लागि यस्ता कार्यक्रमले आफ्नो मौलिक संस्कृति संरक्षण गर्न नेपालीपनलाई जीवन्त राख्न र नयाँ पुस्तामा सांस्कृतिक चेतना हस्तान्तरण गर्न विशेष भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ।
नेपाली संस्था तथा सांस्कृतिक समूहहरूको सहभागिताले नेपाल र भारतबीचको जनस्तरको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउनसमेत सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। कला र संस्कृतिका माध्यमबाट हुने यस्ता आदानप्रदानले राष्ट्रिय सीमाभन्दा माथि उठेर आपसी सम्मान मित्रता भाइचारा र सहअस्तित्वको भावना अभिवृद्धि गर्छ।
प्रवासमा नेपाली पहिचान जोगाउने सांस्कृतिक अभियान
विदेशमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायका लागि आफ्नो भाषा कला संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्नु केवल विगतसँगको सम्बन्ध कायम राख्नु मात्र होइन भावी पुस्तालाई आफ्नो मौलिक पहिचानसँग जोडिराख्ने अभियान पनि हो। अन्तर्राष्ट्रिय कुल्लु दशहरा महोत्सवमा नेपाली संस्थाहरूको सहभागितालाई यही सांस्कृतिक अभियानको एउटा महत्त्वपूर्ण कडीका रूपमा लिन सकिन्छ।
हिमाचली देवपरम्परा र नेपाली मौलिक संस्कृतिबीच प्रत्यक्ष तुलना गर्नुभन्दा पनि आ आफ्ना परम्पराको सम्मान गर्दै सांस्कृतिक विविधताको उत्सव मनाउनु यस प्रकारका अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमको विशेषता हो। विभिन्न समुदायका सांस्कृतिक प्रस्तुति परम्परा र जीवनशैलीबीच हुने अन्तरक्रियाले एकअर्काको पहिचान बुझ्ने र सम्मान गर्ने वातावरण निर्माण गर्छ।
समग्रमा अन्तर्राष्ट्रिय कुल्लु दशहरा महोत्सव २०२६ धार्मिक आस्था ऐतिहासिक विरासत र सांस्कृतिक विविधताको साझा उत्सव हो। यस महोत्सवमा प्रवासी साझा मञ्च हिमाचल प्रदेश राज्य समिति र सिन्धुली कलाघरको सहभागिताले नेपाली कला संस्कृतिलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चिनाउने प्रवासमा नेपाली पहिचानको संरक्षण गर्ने तथा नेपाल भारतबीचको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।